مرور یک عکس: جبار غبارآلود

دوشنبه,۹ فروردین, ۱۳۹۵ ۲۰:۱۹

مرور یک عکس: جبار غبارآلود

orionclouds_herrmann_2335

ادامه مطلب »

مگر خورشید کره‌ای گازی نیست، پس چطور لکه‌های تیره‌ای روی آن شکل می‌گیرند و از بین می‌روند؟

دوشنبه,۹ فروردین, ۱۳۹۵ ۲۰:۱۸

مگر خورشید کره‌ای گازی نیست، پس چطور لکه‌های تیره‌ای روی آن شکل می‌گیرند و از بین می‌روند؟

بهتر است در ابتدا ببینیم منظور از «سطح» در یک کره­‌ی گازی (ستاره) چیست؟ خورشید کره­‌ای متشکل از گاز، و اگر دقیق­‌تر بگوییم متشکل از پلاسما است. یعنی گاز داغ یونیده، که به­‌خاطر دمای بالا یون­‌های مثبت و منفی آن از یکدیگر جدا شده­‌اند. اگر قرار باشد توده­‌ای از گاز در ناحیه­‌ای از فضا جمع شود و ستاره­‌ای مانند خورشید را تشکیل دهد، لازم است مقدار آن خیلی زیاد باشد تا اثرات گرانشی متقابل تک­‌تک ذراتش بتواند در نهایت جاذبه­‌ی گرانشی بزرگی ایجاد کند و ذرات  توده را کنار هم نگه دارد و شکل کروی به آن بدهد (جرم خورشید ۳۳۳۰۰۰ بار بیشتر از جرم زمین است). بنابراین در قسمت­‌های مرکزی این کره، به دلیل وزن لایه­‌های بالاتر، ماده بسیار فشرده و چگالی بالاست؛ ۱۶۰ گرم بر سانتی‌متر مکعب. (برای مقایسه، چگالی آب ۱ گرم بر سانتی‌متر مکعب است.) هر چه از مرکز فاصله بگیریم و به سطح نزدیک­‌تر شویم از تراکم ماده کاسته می­‌شود و در نزدیکی سطح به کم‌ترین مقدار می­‌رسد. یعنی گرم بر سانتی‌متر مکعب. با این توصیف متوجه می­‌شویم که نمی­‌توان مرز شفاف و روشنی بین ناحیه­‌ی داخلی (درون خورشید) و ناحیه­‌ی خارجی (جوّ آن) در نظر گرفت .

ادامه مطلب »

نپتون

دوشنبه,۹ فروردین, ۱۳۹۵ ۲۰:۱۶

نپتون

هشتمین و آخرین سیاره شناخته شده منظومه شمسی٬ بعد از سیاره اورانوس  قرار داشته و سیاره ای گازی  است(نام این سیاره معادل فارسی یا عربی ندارد).اندازه آن کوچکتر از اورانوس اما وزن آن بیشتر است.

قطر نپتون در منطقه استوایی معادل ۴۹٫۵۲۸ کیلومتر، تقریبا ۴ برابر قطر زمین،  است. این سیاره ۱۷ برابر سیاره زمین وزن دارد اما چگالی آن از چگالی زمین کمتر است. نپتون۱۳  قمر و چندین حلقه دارد.

نپتون در مداری بیضی شکل به دور خورشید در گردش است. میانگین فاصله آن از خورشید حدود ۴٫۴۹۵٫۰۶۰٫۰۰۰ کیلومتر می باشد. یکسال در این سیاره معادل ۱۶۵ سال زمینی است. نپتون علاوه بر گردش مداری دارای گردش وضعی حول محور فرضی عمودی خود نیز می باشد. زاویه انحراف محور این سیاره ۲۸ درجه است. یک دور گردش وضعی این سیاره در مدت زمان ۱۶ ساعت و ۷ دقیقه انجام می گیرد.

ادامه مطلب »

«یک دریاچه یخ‌زده روی پلوتو»

یکشنبه,۸ فروردین, ۱۳۹۵ ۲۱:۰۱

«یک دریاچه یخ‌زده روی پلوتو»

«یک دریاچه یخ‌زده روی پلوتو»

ادامه مطلب »

«شفق های پرتو X روی سیاره مشتری»

یکشنبه,۸ فروردین, ۱۳۹۵ ۲۰:۵۶

«شفق های پرتو X روی سیاره مشتری»

«شفق های پرتو X روی سیاره مشتری»

ادامه مطلب »

بدترین انقراض در طول تاریخ زمین شناسی چه بود؟

یکشنبه,۸ فروردین, ۱۳۹۵ ۲۰:۵۳

بدترین انقراض در طول تاریخ زمین شناسی چه بود؟

بدترین انقراض در طول تاریخ زمین شناسی چه بود؟

ادامه مطلب »

کشف «امواج گرانشی»؛ پژواک واقعیّتی از جنس دیگر

شنبه,۷ فروردین, ۱۳۹۵ ۲۱:۱۲

کشف «امواج گرانشی»؛ پژواک واقعیّتی از جنس دیگر

یک نوسان فزاینده، ابتدا با بسامد ۳۵ هرتز، و سپس در چشم‌به‌هم‌زدنی در آستانه ۲۵۰ هرتز؛ سپس اغتشاشی ضعیف، و در نهایت سکوت.

ادامه مطلب »

ستاره‌های رکوردشکن

شنبه,۷ فروردین, ۱۳۹۵ ۲۱:۰۸

ستاره‌های رکوردشکن

ستاره‌های رکوردشکن

در میان میلیاردها ستاره‌ای که در آسمان وجود دارند، تعداد انگشت‌شماری هستند که می‌توانند رکوردی از خود به جا بگذارند. منظورمان ستاره‌هایی است که دست‌کم از یک نظر بی‌رقیب باشند و ستاره‌ی دیگری با آن مشخصه شناخته نشده باشد. البته با پیشرفت گستره‌ی دانش ما و شناختن ستاره‌های بیشتر، بدون شک در آینده این ستاره‌ها هم جای خودشان را به رکوردشکن‌های جدیدتری خواهند داد. در زیر فهرستی از چند ستاره‌ی رکورددار را تقدیمتان می‌کنیم:

WISE 1828+2650
مدت چندانی نیست که این ستاره را می‌شناسیم زیرا تازه در سال ۲۰۱۱ کشف شده است. این ستاره از نوع کوتوله‌ی قهوه‌ای است (ستاره‌ی نارسی که جرم کافی برای راه انداختن واکنش‌های هم‌جوشی در مرکزش نداشته است) و فقط ۹ سال نوری از ما فاصله دارد. اما آنچه این ستاره را رکوردار کرده، نه فاصله‌ی آن و نه سال کشف شدنش است بلکه دمای سطح آن است. دمای سطح این ستاره از دمای بدن شما کمتر است! دانشمندان دمای آن را ۲۵ درجه‌ی سلسیوس اندازه‌گیری کرده‌اند.

اِتا کارینا
همدم درخشان‌تر در مجموعه‌ی ستاره‌ی دوتایی اتا کارینا ستاره‌ی آبی فرااَبَرغول است که بیشترین دمای سطح را در میان تمام ستاره‌های شناخته شده دارد (برای این ستاره‌، که ستاره‌های ابرغول در برابرش کوتوله به نظر می‌رسند، مجبور شدیم واژه‌ی فراابرغول را بسازیم!). دمای سطح ستاره‌ِ اتا کارینا حدود ۳۷ هزار کلوین است.

VFTS 102
این ستاره‌ی غول آبی و درخشان در فاصله‌ی حدود ۱۶۰ هزار سال نوری از ما، در کهکشان ابر ماژلانی بزرگ قرار دارد. آیا این ستاره رکورددار دورترین فاصله از ما است؟ خیر. ستاره‌ی ۱۰۲ VFTS تقریباً ۳۰۰ بار تندتر از خورشید به دور خودش می‌گردد و همین چرخش بسیار سریع باعث شده است که اندازه‌ی قطر آن در استوا بسیار بزرگ‌تر از اندازه‌اش در قطب‌ها باشد. البته ستاره‌های نوترونی چرخانی وجود دارند که چندصد بار در ثانیه به دور خودشان می‌گردند اما این رکوردگیری مربوط به ستاره‌های عادی است.

R136a1
این ستاره به تنهایی توانست دو مدال طلا کسب کند! هم درخشان‌ترین و هم سنگین‌ترین ستاره‌ی شناخته شده است. این ستاره‌ی پرجرم و درخشان در قلب سحابی رتیل (منطقه‌ی گسترده‌ای در کهکشان ابر ماژلانی بزرگ) جا خوش کرده است. جرم این ستاره حدود ۲۵۶ برابر جرم خورشید است.

HE 1523-0901
این یکی شاید در میان تمام این رکوردداران، عجیب‌ترین رکورد را داشته باشد: این ستاره سالخورده‌ترین ستاره‌ای است که تاکنون شناخته شده است. سنّ آن را حدود ۱۳/۲ میلیارد سال تخمین زده‌اند. در واقع یکی از نخستین ستاره‌هایی بوده که در عالم شکل گرفته است. هنگام تولد این ستاره فقط ۵۰۰ میلیون سال از زمان انفجار بزرگ می‌گذشته است.

NML دجاجه
این هم از رکورددار اندازه. قطر این ستاره‌ی ابرغول (شاید بهتر باشد بگوییم فراابرغول) سرخ حدود ۱۶۵۰ برابر قطر خورشید است و شعاع آن به حدود ۷/۷ واحد نجومی می‌رسد. نورانیت (یا همان درخشندگی واقعی) این ستاره فوق‌العاده زیاد است و به حدود ۲۷۰ هزار برابر نورانیت خورشید می‌رسد. عواملی که باعث شده‌اند این ستاره در آسمان شب چندان درخشان نباشد، یکی فاصله‌ی بسیار زیاد آن است که به حدود ۵۳۰۰ سال نوری می‌رسد و دیگری محیط غبارآلود پیرامون آن است که بخشی از نور ستاره را می‌پوشاند.

ستاره‌ی بارنارد
ستاره‌ی بارنارد یا ستاره‌ی فراری، کوتوله‌ی سرخ کم‌جرمی در صورت‌فلکی مارافسای است که بعد از سه ستاره‌ی آلفا قنطورس چهارمین ستاره‌ی نزدیک به ما است. بنابراین ستاره‌ی بارنارد از نظر فاصله حتی مدال برنز نمی‌گیرد و در نتیجه نباید جایی در این فهرست داشته باشد. اما آنچه ستاره‌ی بارنارد را وارد این فهرست کرده، بیشترین حرکت خاص شناخته شده در میان تمام ستاره‌ها است. این ستاره در هر سال حدود ۱۰/۳ ثانیه‌ی قوسی جابه‌جا می‌شود و در نتیجه رکوردار تندترین حرکت نسبت به خورشید است.

چرا بعضی از ستاره‌ها تکی شکل می‌گیرند و بعضی دوتایی یا چندتایی؟

شنبه,۷ فروردین, ۱۳۹۵ ۲۱:۰۴

چرا بعضی از ستاره‌ها تکی شکل می‌گیرند و بعضی دوتایی یا چندتایی؟

ادامه مطلب »

سفر «هسته‌ای» به مریخ تنها در ۶ هفته

جمعه,۶ فروردین, ۱۳۹۵ ۲۱:۰۶

سفر «هسته‌ای» به مریخ تنها در ۶ هفته

سفر «هسته‌ای» به مریخ تنها در 6 هفته

ادامه مطلب »

«کشف یک دیوار کهکشانی به درازای یک میلیارد سال نوری»

جمعه,۶ فروردین, ۱۳۹۵ ۲۱:۰۵

«کشف یک دیوار کهکشانی به درازای یک میلیارد سال نوری»

«کشف یک دیوار کهکشانی به درازای یک میلیارد سال نوری»

ادامه مطلب »

صاحب رکورد اقامت یکساله در فضا بازنشسته می‌شود

جمعه,۶ فروردین, ۱۳۹۵ ۲۱:۰۴

صاحب رکورد اقامت یکساله در فضا بازنشسته می‌شود

صاحب رکورد اقامت یکساله در فضا بازنشسته می‌شود

ادامه مطلب »

واضح‌ترین تصویر از صفحه غبارآلود اطراف ستاره پیر

پنج شنبه,۲۷ اسفند, ۱۳۹۴ ۷:۱۲

واضح‌ترین تصویر از صفحه غبارآلود اطراف ستاره پیر

واضح‌ترین تصویر از صفحه غبارآلود اطراف ستاره پیر

ادامه مطلب »

«ققنوس سبزی که در آسمان ایسلند پدیدار شد»

پنج شنبه,۲۷ اسفند, ۱۳۹۴ ۷:۱۲

«ققنوس سبزی که در آسمان ایسلند پدیدار شد»

یکی از شب های آرام پایان ماه سپتامبر بود. در ساعت ۳.۳۰ بامداد به وقت ایسلند، زمانی که همه ی تماشاگران شفق قطبی به خانه رفته و بیشتر شفق های آن شب نیز ناپدید شده بودند، ناگهان توده ی تازه ای از ذرات از فضا رسید و یک بار دیگر جو زمین را روشن کرد.

یکی از ره آوردهای نامنتظره ی این شفق ناگهانی، پدیدار شدن پیکره ای آشنا در آسمان بود که همانندی چشمگیر و جالبی با یک ققنوس غول پیکر داشت. دوربین آماده بود و دو عکس سریع از آسمان و سپس یکی هم از زمین گرفته شد.

در پس زمینه ی چشم انداز زمینی، کوه هلگافل دیده می شود و در پیش زمینه هم رود کوچک کالدا؛ هر دور در فاصله ی حدود ۳۰ کیلومتری شمال ریکیاویک، پایتخت ایسلند.

رصدگران حرفه ای آسمان می توانند ستارگان صورت فلکی شکارگر (جبار) را در سمت چپ بالای کوه، و خوشه ی ستاره ای پروین را هم درست بالای مرکز چارچوب شناسایی کنند. در تصویر دوم نام و نقشه ی صورت های فلکی هم به تصویر افزوده شده.

شفقِ تازه تنها یک دقیقه پایید و سپس برای همیشه ناپدید شد، به گونه ای که اگر یک عکاس شب زنده دار آن را در این نمای موزاییک دیجیتالی به تصویر نکشیده بود، چه بسا هیچگاه کسی پدیدار شدنش را باور نمی کرد.

بیگانگان هوشمند چگونه می توانند سیارۀ زمین را کشف کنند؟

پنج شنبه,۲۷ اسفند, ۱۳۹۴ ۷:۰۵

بیگانگان هوشمند چگونه می توانند سیارۀ زمین را کشف کنند؟

بیگانگان هوشمند چگونه می توانند سیارۀ زمین را کشف کنند؟

ادامه مطلب »

«چه کسی پلوتو را گاز گرفته؟»

چهارشنبه,۲۶ اسفند, ۱۳۹۴ ۷:۲۸

«چه کسی پلوتو را گاز گرفته؟»

«چه کسی پلوتو را گاز گرفته؟»

ادامه مطلب »

کاوشگر مشترک روسیه و اروپا، سفر به مریخ را آغاز کرد.

چهارشنبه,۲۶ اسفند, ۱۳۹۴ ۷:۲۱

کاوشگر مشترک روسیه و اروپا، سفر به مریخ را آغاز کرد.

کاوشگر مشترک روسیه و اروپا، سفر به مریخ را آغاز کرد.

ادامه مطلب »

ماموریت آپولو ۱۱ (Apollo 11)

سه شنبه,۲۵ اسفند, ۱۳۹۴ ۷:۴۵

آپولو ۱۱ اولین ماموریت انسان روی کره ماه بود. اولین انسانهای زمینی که توانستند پای خود را در کره ماه بگذارند عبارت بودند از نیل آرمسترانگ (Neil Armstron) و باز آلدرین (Buzz Aldrin) که توانستند در تاریخ ۲۰ جولای ۱۹۶۹ در کره ماه فرود آمده و روی آن قدم بزنند. با این ماموریت راه برای فتح کره ماه توسط سایر سفینه ها باز شد.

آپولو ۱۱ در ساعت ۱۳:۳۲:۰۰ UTC شانزدهم جولای ۱۹۶۹ (۲۵ تیرماه ۱۳۴۸) از پایگاه کیپ کندی (Cape Kennedy) به فضا پرتاب شد. چهار روز بعد در ساعت ۲۰:۱۷:۴۰ UTC سفینه به روی ماه نشست. اما به محض آنکه آپولو ۱۱ روی سطح ماه فرود آمد، قبل از همه چیز فضانوردان سفینه را آماده ترک ماه کردند چرا که بر آنها مشخص نبود که چی اتفاقی ممکن است در آنجا رخ دهد.

بامداد فردای آنروز یعنی ۲۱ جولای در ساعت ۰۲:۵۶:۱۵ UTC ، آرمسترانگ بعنوان فرمانده تیم اولین کسی بود که از سفینه پیاده شد و بلافاصله به ضبط تصاویر پیاده شدن خود – درواقع جای پای خود – در ماه نمود. پس از آن آلدرین قدم به ماه گذاشت و آن دو مقداری از خاک و سنگهای موجود در سطح ماه – حدود ۲۲ کیلوگرم – را نیز برای بازگرداندن به زمین بعنوان نمونه برداشتند.

به علت عدم شناخت و محدودیت هایی که داشتند در همان روز ساعت ۱۷:۵۴:۰۱ UTC از سطح ماه برای بازگشت به سمت زمین حرکت کردند. فضانوردان در مجموع حدود ۲۱ ساعت و نیم روی سطح ما بودند.

آزمایشهایی که بعدها روی نمونه سنگهای آورده شده انجام شد نشان داد که این سنگ ها عمری بیش از ۳٫۷ بیلیون سال زمینی دارند.

فضانوردان علاوه بر جمع آوری خاک و سنگ از سطح کره ماه آزمایشهایی را نیز انجام دادند که از مهمترین آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد :

ادامه مطلب »

آتش بازی تابستان بارش شهابی برساوشی

سه شنبه,۲۵ اسفند, ۱۳۹۴ ۷:۴۳

آتش بازی تابستان بارش شهابی برساوشی

کانون بارش شهابی برساوشی

ادامه مطلب »

زمان در نجوم

سه شنبه,۲۵ اسفند, ۱۳۹۴ ۷:۴۲

زمان در نجوم

Image

ادامه مطلب »